AquaCem: hergebruik van grijs water in de betonsector
AquaCem: hergebruik van grijs water in de betonsector
Een Belgische kennisinstelling, CRIC-OCCN, werkte mee aan het Europese project AquaCem. In dat project gebeurde onderzoek naar het gebruik van gerecycleerd water voor de productie van luchthoudend beton en hoogperformant beton. De onderzoekers stelden vast dat het kan, als aan enkele voorwaarden is voldaan. De inzichten kunnen op termijn leiden tot een efficiënter gebruik van grijs water in de betonsector.
Beton is het meest gebruikte constructiemateriaal ter wereld. Het is een mengsel van cement, water en aggregaten zoals zand, grond of steenslag en soms ook toeslagmateriaal, hulpstoffen en toevoegsels. Cement en water doen dienst als bindmiddel. Beton dat afkomstig is van een betoncentrale, en dus niet op de constructiesite wordt gemengd, is stortklaar beton: het is daarop dat project AquaCem zich hoofdzakelijk toespitste, meldt Dr. Christian Pierre, hoofd van het onderzoeksdepartement van het kennisinstituut CRIC-OCCN.
Veeleisende toepassingen
Recyclage van beton gebeurt steeds vaker. Maar in veel Europese landen blijft een probleem onopgelost. Er komt namelijk grijs water vrij: water met cement (dat instaat voor de grijze kleur) en fijne delen in suspensie. Denk bijvoorbeeld aan water dat vrijkomt bij wassen van de betonmixer, of afkomstig is van de installatie in de centrale. Dr. Pierre: “Vraag is hoe dat grijze water maximaal te hergebruiken is. Het is op dit moment in verschillende landen niet toegelaten het te hergebruiken voor de fabricatie van luchthoudend beton of hoogperformante beton. Het Project Aquacem onderzocht of dit grijze water op een of andere manier toch niet bruikbaar is voor de productie van dergelijke hoogkwalitatieve betonsoorten. Uitgangspunt was: als het onderzoek zou aantonen dat het mogelijk is voor deze twee veeleisende toepassingen, waarvoor het hergebruik op dit moment verboden is, dan kan het voor bijna elke betontoepassing.”
In dat verband is onder andere rekening gehouden met norm NBN EN 1008. Die geeft specificaties omtrent het aanmaakwater voor beton, inclusief spoelwater van reinigingsinstallaties in de betonindustrie.
Internationaal team
AquaCem is een Europees CORNET-project. Het duurde twee jaar en is afgerond in juni 2016. Een slotsymposium vond plaats in december. De projectpartners waren VDZ (Duitsland), Smart Minerals (Oostenrijk) en CRIC-OCCN (België). CRIC staat voor ‘Centre national de Recherches scientifiques et techniques pour l’Industrie Cimentière’, OCCN verwijst naar de omschrijving ‘Nationaal Centrum voor Wetenschappelijk en Technisch Onderzoek der Cementnijverheid’. De drie projectpartners deden parallel werk in hun respectieve landen, wat de conclusies sterker maakte.
Mechanisch en duurzaam
De projectpartners namen stalen water in betoncentrales, en hebben monsters gemaakt en gezocht die in diverse mate met partikels zijn beladen. Pierre: “Dat ging van zeer geringe beladingen tot beladingen die zo groot zijn, dat de Europese wetgeving die niet accepteert. In een eerste fase bestudeerden we de invloed van die watermonsters op mortel. We hebben diverse parameters bestudeerd, zoals bijvoorbeeld mechanische weerstand, hoe snel het cement reageert,... Toen we de resultaten hadden van deze studie, hebben we testen gedaan op het beton, onder andere hogesterktebeton. Aanverwante testen zijn ook gebeurd in Oostenrijk en Duitsland.”
Bij het onderzoek is niet enkel rekening gehouden met de mechanische eigenschappen van het beton. Pierre: “Vroeger, neem de jaren ´90, bekeek men het beton als een structuurmateriaal, waarvan vooral de mechanische eigenschappen belangrijk zijn. Maar de laatste tijd wordt duurzaamheid steeds belangrijker. Met andere woorden: hoe lang houdt beton het uit in bepaalde omgevingen? Bij vorst, zeewater, hoe is de weerstand tegen carbonatatie,...? Bij ons onderzoek hebben we met beide rekening gehouden: mechanische eigenschappen en duurzaamheid.”
Testresultaten
Volgens de Duitse projectpartner VDZ waren de resultaten van het onderzoek als volgt. Het gebruik van recyclagewater leidt tot een afname van de druksterkte voor luchthoudend beton en hogesterktebeton: tot 10% voor een schijnbare dichtheid voor het water van 1,06 g/cm3, en tot 20% voor een dichtheid van 1,15 g/cm3. In normaal beton leidt het in sommige gevallen tot een toename van druksterkte. Bij vorstproeven is er meer afschilfering, maar die blijft wel binnen de limieten. En er is meer sulfaataantasting voor 1,15 g/cm3, maar niet voor 1,06 g/cm3. Voor carbonatatie, een chemische reactie die beton aantast, blijft het resultaat gelijkaardig, net als de weerstand tegen chloridediffusie en de wateradsorptie. Het onderzoeksteam besloot dat er volgens de resultaten geen nood is voor verdere beperkingen voor het gebruik van recyclagewater in normale beton, hogesterktebeton of luchthoudend beton. Tenminste, als aan twee voorwaarden is voldaan. Ten eerste: aandacht besteden aan de normatieve bepalingen. Dus: rekening houden met de limietwaarde van schijnbare densiteit van het recyclagewater volgens EN 1008. En ten tweede: als de eigenschappen van het verse beton worden verzekerd. Daarmee wordt vooral de verwerkbaarheid bedoeld.
Pierre: “We stelden vast dat, zelfs wanneer we het water in belangrijke mate door grijs water vervingen, we nog steeds beton krijgen dat heel performant is. Om dat mogelijk te maken, moet men wel wat toevoegstoffen gebruiken, namelijk superplastificeerders. Daar is wat kritiek op gekomen van de bedrijven, omdat zulke stoffen doorgaans duur zijn. Maar de extra hoeveelheid toevoegstoffen die nodig is, is heel beperkt.”
Dry ice
In de rand van het AquaCem-project is aan CRIC-OCCN nog bijkomend onderzoek uitgevoerd. Dr. Pierre: “We hebben een kleine extra studie uitgevoerd. Op een werf komen om de haverklap vrachtwagens om beton te leveren. Dan valt daar wel eens wat vers beton af, en je moet ook wel eens gemorst beton opkuisen, bijvoorbeeld in de gootjes. Maar dat levert opnieuw water op dat achterblijft op de werf. We vroegen ons af of daar een oplossing voor was. Welnu, als we denken aan hergebruik, is een probleem dat de pH van beton heel hoog is. Het is dus basisch. Ook dat water is dan heel basisch. Daardoor kan je dat water niet zomaar in bijvoorbeeld de riolen lozen, dat zou te schadelijk zijn. We hebben diverse manieren onderzocht om die pH te neutraliseren, en ontdekten dat CO2 -koolzuur- daar het meest geschikt voor is. Meer bepaald maakten we gebruik van vaste CO2, wat in het Engels dry ice wordt genoemd. Dat heeft een temperatuur van -78,5 °C. Gasvormige CO2 is minder geschikt, want dat staat onder druk, en ontsnapt daardoor snel uit het water. Het CO2 reageert met Ca(OH)2 tot CaCO3. Door de behandeling van dat reinigingswater voor vers beton met dry ice wordt dat water geschikt voor hergebruik, of kan het eventueel worden geloosd in de riool.”
Conservatief
Hamvraag is: zullen de inzichten ook toepassing vinden op het terrein? “Het betonmilieu is heel conservatief”, stelt Pierre vast. “We verwachten dat een klein aantal bedrijven zal gaan werken volgens deze nieuwe inzichten, maar nog niet veel. Later zullen er dan allicht meer volgen.”
Door Koen Vandepopuliere
“Als we het water in belangrijke mate door grijs water vervangen, krijgen we nog steeds beton dat heel performant is. Daarvoor moeten we wel wat toevoegstoffen gebruiken.”


