IMCE2RS, op weg naar duurzamere waterzuivering
IMCE2RS, op weg naar duurzamere waterzuivering
Pantarein en KULeuven werkten samen in IMCE2RS. Daar is een nieuw systeem onderzocht waarbij het afvalwater wordt voorbehandeld met een nanofilter. Het systeem zou meer water laten hergebruiken, meer biogas opleveren en energie-efficiënt zijn.
Piet De Langhe, CEO Pantarein, had al een tijdlang twee zaken vastgesteld. “Ten eerste zijn er de voordelen van anaerobie om water te zuiveren”, begint hij. “Daarmee kan je de vervuiling omzetten in biogas, dat je kan gebruiken om elektriciteit en warmte te maken. Helaas zijn een aantal industriële afvalwaters niet geschikt voor anaerobie, omdat ze te verdund zijn of geen goede temperatuur hebben. Dan wordt op aerobe wijze gezuiverd, wat heel wat energie vergt en slib oplevert.”
Ten tweede is er steeds meer vraag naar hergebruik van water: “Om dat mogelijk te maken, heb je dikwijls, ná je biologische zuivering, een membraanfiltratie nodig, meer bepaald een nanofiltratie of omgekeerde osomose. Ook dat vergt behoorlijk wat energie.”
In een project zou onderzocht worden of die twee zaken zijn op te lossen door nanofiltratie uit te voeren vóór de biologische zuivering. De Langhe : “Dan kan men het water dat door het membraan gaat, het permeaat, hergebruiken. Wat niet door het membraan gaat, het concentraat, is dan een afvalwater dat voldoende vervuild is om het in een anaerobe waterzuivering te verwerken. Als type reactor kozen we voor een anaerobe membraanbioreactor. Dat is een type waterzuiveringsinstallatie waarbij een membraanfilter onder druk slib en water scheidt.”
Het idee is getest in MIP-project IMCE2RS. Dat is op 1 oktober 2014 opgestart en kwam een maand later als winnaar uit de bus op de Cleantech Battle van het Cleantech-festival. Het project duurde tot eind september 2016.
Tubulaire membranen
De projectpartners zijn vertrokken van afvalwater van een mouterij. Piet De Langhe: “Dat is een typisch voorbeeld van een afvalwater dat, hoewel het perfect afbreekbare verbindingen bevat, toch niet anaeroob behandeld wordt, wegens te verdund en te koud. Bovendien willen mouterijen het water hergebruiken. Op zo’n afvalwater testten we het IMCE2RS-concept. Volgens onze berekeningen zou de energiebalans van gans het proces daarmee een factor drie gunstiger worden, we zouden een maximale hoeveelheid biogas krijgen, en een maximale hoeveelheid water kunnen hergebruiken. Kortom: het zou de waterzuivering duurzamer maken. We werkten voor het project met tubulaire nanofiltratie om het risico op verstopping te beperken. Resultaten hebben uitgewezen dat, hoewel een stabiele werking en een beperkte reinigingsfrequentie konden worden bekomen, de flux doorheen het membraan nog te laag ligt. De flux is de hoeveelheid water die per vierkante meter membraanoppervlak en per uur wordt geproduceerd. Door die te lage flux is een groot membraanoppervlak vereist wat de installatie duur en niet zo energie-efficiënt maakt. Verder hebben we vastgesteld dat tijdens het bufferen van het afvalwater snel vetzuren worden gevormd. De vorming daarvan is een typische eerste stap bij het zuiveren van zeer afbreekbaar afvalwater. Tijdens ons project is gebleken dat zo’n kleine organische verbindingen nog in het permeaat van de tubulaire membranen voorkwamen, in die mate dat toch nog een aerobe zuivering van significante grootte nodig is om ervoor te zorgen dat het drinkwaterkwaliteit heeft. Kortom, het blijkt op dit moment nog niet mogelijk met die membraanconfiguratie, voor een toepassing zoals in ons project, competitief op de markt te komen. Al is niet uitgesloten dat het misschien ooit wel zal kunnen.”
Universitaire kijk
Prof. dr. Ivo Vankelecom, KU Leuven: “Binnen het Centrum voor Oppervlaktechemie en Katalyse, werkt onze onderzoeksgroep aan membraanontwikkelingen. We wilden een membraan maken dat de vrije vetzuren wél kon tegenhouden. Tegelijk moesten we ervoor zorgen dat de membranen niet vervuild geraakten. Bij de tubulaire membranen wordt daarvoor gezorgd door hard te pompen, om zo voldoende turbulentie te krijgen op het oppervlak. Wij, aan de KU Leuven, wilden dat doen met een nieuw vibratiesysteem, dat door onze collega’s bij werktuigkunde onder leiding van Wim Desmet werd ontwikkeld met speciale aandacht voor minimaal energieverbruik. We gebruiken een vlak membraan dat we met een bepaalde frequentie over een bepaalde amplitude laten bewegen. Daardoor ontstaat een ‘shear’, een wrijving, exact aan het membraanoppervlak waar deze nodig is. In de -zinloze- beweging van de rest van het afvalwater wordt dus geen energie verspild. De vibratie zorgt voor een continue reiniging en moet vermijden dat het membraan vervuild raakt. De kans leek ons reëel dat dit een goede oplossing was. Ons innovatief systeem vergt veel minder energie dan tubulaire membranen. Bovendien hebben we voor het membraan een polymeer gekozen, PVDF, dat mechanisch en thermisch, maar vooral chemisch heel resistent is, wat extra mogelijkheden opent om het te reinigen met chemische producten. De effectiviteit van verschillende chemicaliën, zoals NaOCl en ClO2 , werd immers ook onderzocht in dit project.”
Ook KU Leuven had (nog) geen doorbraak voor het IMCE2RS-concept tegen het eind van het project. Vankelecom: “Reden is vooral dat er nog te veel vetzuren door het membraan raken. Maar het is mijn overtuiging dat nog verder kan gewerkt worden op zowel de membranen als op het vibratiesysteem. Er zit potentieel in deze vibratie-aanpak, niet alleen voor de toepassing in het project, maar ook voor andere toepassingen. Ik geloof dat het een mogelijkheid is voor alle systemen waar je heel veel vervuiling hebt, en waarbij je dat met een minimale energieinput wil oplossen; een voorbeeld is algenfiltratie.”
IPC
Het IMCE2RS-project krijgt op nog een andere manier een vervolg. Er wordt namelijk nagegaan of IPC-membranen misschien wél de verhoopte resultaten met zich meebrengen. IPC-membranen zijn ontwikkeld door VITO, en zijn intussen marktrijp.
Andere toepassingen
Tal van zaken die zijn geleerd tijdens IMCE2RS, kunnen op andere tereinen nuttig blijken. Piet De Langhe: “Nanofiltratie wordt vandaag al ruim gebruikt, maar nog niet in deze context. Ik denk bijvoorbeeld nog aan gistfabrieken: in hun afvalwater zitten niet-afbreekbare verbindingen, in vrij grote concentraties. Ze willen dat afvalwater eerst opconcentreren, met membranen, en het later indampen of drogen, om de niet afbreekbare verbindingen eruit te halen. In die toepassing is het niet zo erg als in dat permeaat nog vetzuren zitten, en eventueel wat ammonium, omdat dat nadien sowieso naar een aerobe waterzuivering gaat. Andere voorbeelden zijn percolaatwater, water van destillerijen,… vaak gaat het over suikerraffinaderijen, fabrieken die gebruik maken van organisch afval van suiker. Kortom, de industrie kan het systeem dat we in dit project onderzochten, misschien nog niet gebruiken vanuit een hoek waarin wij het bekeken hebben, namelijk verdund water concentreren voor anaerobe verwerking. Maar mogelijks wel vanuit andere hoeken.”
Door Koen Vandepopuliere

