25/09/2017

Inzichten voor alternatieve verzachters

Project Minderchloride

Water ontharden gebeurt doorgaans met ionenwisselaars. Maar er zijn ook alternatieve verzachters, die werken met vortex of magneten. Zulke verzachters kunnen een bijdrage leveren tot minder kalkneerslag, minder biofilms en minder chloor in het afvalwater. Enkele nieuwe opties zijn onderzocht in het tweejarige project Minderchloride.

Waterontharding is een belangrijke toepassing. Het is noodzakelijk bij processen waar wordt verwarmd. Het vermijdt namelijk de vorming en precipitatie van ketelsteen. Nu gebeurt de ontharding van water doorgaans met ionenwisselaars. Maar er bestaan ook alternatieve waterverzachters. Er zijn er die werken met vortextechnologie, en andere die gebruik maken van interne of externe magneten. Em. prof. dr. ir. Boudewijn Meesschaert, Katholieke Universiteit Leuven: “Die fysische methoden ontharden niet in de strikte betekenis van het woord. Ze halen geen calcium en magnesium uit het water: de concentratie van beide is voor en na de behandeling exact hetzelfde. De behandeling initieert wel de vorming van embryonale kristallen in suspensie. Als je dat water blijft verwarmen, zijn het de kristallen in suspensie die voort aangroeien. Zo leiden ze tot minder ketelsteenvorming. Zonder die verzachting zouden de kristallen in situ op een verwarmd oppervlak ontstaan.”

Chloor, en meer

Het vermoeden was dat de alternatieve verzachtingsmethoden konden leiden tot besparingen in chemicaliën en energieverbruik, en tot minder waterverliezen. Ook zouden ze kunnen bijdragen tot minder chloride in het afvalwater. De vaakst gebruikte ontharders (ionenwisselaars) worden namelijk geregenereerd met pekelwater, dus water met natriumchloride, legt Meesschaert uit. Alternatieve verzachtingsmethoden hebben zo’n regeneratie niet nodig en zouden dus de concentratie chloriden in het afvalwater doen dalen. Dat is nuttig, want de wettelijke bepalingen rond de toegelaten hoeveelheden chloride in afvalwater worden strenger. Minder chloor in water vergroot daardoor onder meer de kans dat bedrijven (denk aan groente- of aardappelverwerkers) het water zullen kunnen gebruiken om velden te irrigeren. VeGeBe, de Federatie van de Belgische groenteverwerking en de handel in industriegroenten, en Belgapom, de beroepsvereniging voor de Belgische aardappelhandel en –verwerking, hadden dan ook bijzondere interesse in de mogelijkheden van de alternatieve verzachters. Ze speelden een rol bij een project dat ze onderzocht. Het heette ‘Vermindering van Chloride in afvalwater door alternatieve ontharding van proceswater – MinderChlorideProces’, en duurde van november 2014 tot eind 2016. Het begon met enkele testen in het labo. Later zijn enkele piloten opgesteld. Er is ook een fullscale test gebeurd.

Ionenwisselaars

Een eerste luik van het onderzoek was het plaatsen van een fysische verzachter vóór een chemische ontharder. Meesschaert: “Voor de chemische ontharding plaatsten we een fysische verzachter. Tussen die verzachter en de chemische ontharder plaatsten we een kaarsfilter, die de embryonale kristallen zou weerhouden.”

Alexander Lamon, hoofdonderzoeker in het project: “Zo wordt elk kristal dat je vormt, en van voldoende omvang is, gevangen in de kaarsfilter. Het komt dan niet terecht in de ionenwisselaar, en het duurt langer voor een volgende regeneratie nodig wordt. We ontdekten dat, bij een filter met poriegrootte van één micrometer, er met sommige fysische verzachters na drie behandelingen tot 10% meer water kan worden onthard vóór de chemische ontharder moet worden geregenereerd. Dat leidt tot minder zoutverbruik.”

Mooi in dat verband is ook dat je geen grote wijzigingen in het systeem hoeft door te voeren, voegt hij eraan toe. “De ionenwisselaar kan gewoon blijven staan. Een fysische waterverzachter met externe magneet, bijvoorbeeld, kan je gewoon op een bestaande leiding monteren. En een kaarsfilter plaatsen kan door gewoon een stukje leiding weg te nemen. Eventueel voorzie je dat dan nog met een terugspoeling om de afgefiltreerde kristallen te verwijderen. Een kaarsfilter kan ook gemakkelijk manueel verwijderd worden”

Blancheren

Tweede luik in het project was het blancheren. Bij blancheren van voedingsmiddelen wordt onthard water gebruikt, om geen kalkneerslag in de blancheur te hebben. In zo’n neerslag voelen bacteriën zich thuis, en bacteriën zijn alleszins niet gewenst in een voedingsbedrijf. Voor het onderzoek is een pilootinstallatie geplaatst bij het groenteverwerkende bedrijf Ardo. Meesschaert: “We gingen na of op het verwarmd oppervlak meer of minder ketelsteen wordt gevormd, afhankelijk van welke alternatieve verzachter we erin plaatsen.”

Lamon: “De resultaten waren niet zo goed. Er was een iets kleinere afzetting van calciumcarbonaat, maar het loste het probleem niet op. Dan is er nog het magnesiumcarbonaat in de ketelsteen. Bij een van de onderzochte behandelingen was dat met 84% verminderd. Maar kalksteen bestaat voor slechts 5 à 10% uit magnesiumcarbonaat, zodat de techniek voor deze toepassing niet gerechtvaardigd bleek.”

Als stadswater verwarmd werd en getest in de pilootopstelling, voegt hij eraan toe, was er bij 85 °C na twaalf dagen runtime een neerslag van meer dan 1 kilogram: “Leidingwater is al hard van zichzelf. Als het zover wordt verwarmd, is de neerslag enorm. En 10% minder, dat is dan nog 900 gram, wat voor de bedrijven niet voldoende is om het toe te passen. In het algemeen kunnen we besluiten dat fysische ontharding de problemen van kalkaanslag bij een industrieel blancheerproces niet kan oplossen. De reden is dat het gaat over vrij extreme omstandigheden: de contacttemperatuur is 85 °C, wat een enorme kalksteenvorming oplevert.”

Meesschaert: “De vaststelling was wel heel interessant voor verder onderzoek over de specifieke rol die magnesium speelt in het kristallisatieproces van calciumcarbonaat.”

Piloot verdampingscondensors

In een derde luik zijn verdampingscondensors onderzocht. Meesschaert: “Bij een condensor voegen ze aan het koelwater ‘chemie’ toe om aanslag op de zinken buizen te verminderen. Het gaat over complexerende stoffen die aan het water worden toegevoegd, zodat het calciumcarbonaat en magnesiumcarbonaat niet afzetten op de buizen. Ook biociden voegen ze toe, opdat zich geen biofilms op de buizen ontwikkelen.”

De impact van een alternatieve verzachter voor zo’n toepassing is onderzocht met een pilootinstallatie bij diepvriesgroentebedrijf Dujardin. Daar is het recirculerend water van een verdampingscondensor, meer bepaald een ammoniakcondensor, die gevoed wordt met niet onthard water, met alternatieve verzachters behandeld. Diverse parameters zijn er opgevolgd, zoals neerslagvorming op de koelbuizen en opgeloste en gesuspendeerde anorganische koolstof.

Lamon: “Er werd 20% minder calcium, dus kalksteen, afgezet op die pijpenbundels, als dat water behandeld werd vóór het in onze piloot gesproeid werd over de pijpenbundels.”

Meesschaert: “Dat positieve resultaat is in belangrijke mate te wijten aan de temperatuur; hier ging het niet over 95 °C, maar over slechts 55 °C. We besloten dat de alternatieve verzachtingstechnieken beter in staat zijn een oplossing te bieden bij lagere temperaturen dan bij hogere. We schatten dat ze interessant zijn voor toepassingen met temperatuur onder de 70 °C.”

Bestaande verdampingscondensor

Een ander bedrijf gaf de onderzoekers toestemming om de toepassing te testen op een bestaande condensor. Eén van de buizen is toen op voorhand schoongemaakt, en alle andere niet.

Meesschaert: “Op het moment dat we die proef begonnen, is gestopt met de ‘chemie’ – dus, de complexanten en biociden werden niet meer toegevoegd. Enkel de alternatieve verzachter is ertussen gezet: de vortex, in combinatie met een Uv C-lamp. Dat heeft één maand gedraaid. In die maand konden we vaststellen dat er, op de buis die we proper maakten, geen neerslag is gekomen. En we zagen dat van de buizen die niet proper zijn gemaakt, de biofilm is verdwenen, net als alle andere aanslag. Dus na één maand draaien is alle neerslag en biofilm verdwenen, zonder toevoeging van chemicaliën, met enkel en alleen de alternatieve verzachting. De Uv C droeg uiteraard ook bij om de biofilm tegen te gaan. Dat was een mooi resultaat. Intussen zijn enkele bedrijven onderhandelingen gestart met de leverancier om de oplossing in de praktijk te brengen.”

Lamon: “Het bedrijf dat ons toestemming gaf de toepassing te testen op een bestaande condensor, heeft ons in staat gesteld te bekijken wat de resultaten zouden zijn in een worstcasescenario: als die condensor het hele jaar door draait, 24/7, en er continu water verdampt. Een verdampingscondensor draait normaal niet het hele jaar door, en de volumes nemen af als het buiten kouder is.”

Planten

Ten vierde is gekeken of alternatieve verzachters een invloed hebben op de vitaliteit van planten. Meesschaert: “We onderzochten sla, tuinkers, peterselie, stevia, aardbei en drie soorten munt. De theorie erachter is vrij simpel: de ionen in oplossing zouden na de behandeling met de alternatieve verzachters beter opgenomen worden in planten, onder andere omdat de hydratatie ervan verandert. De sporenelementen krijgen dan een grotere biobeschikbaarheid voor planten.”

Lamon: “We hebben diverse experimenten opgezet, waarin het water dat al dan niet behandeld werd door een van de systemen, gebruikt werd als voedingswater voor de planten. We volgden diverse parameters van de planten op, zoals natgewicht, drooggewicht, wortelvorming, stengelvertakkingen, asgewicht,... Het bleek dat er wel degelijk een invloed was, maar dat die bijzonder plantspecifiek was. Voor munt werd een duidelijk positief effect waargenomen op de groei. We zagen plantspecifieke verschillen op gebied van bijvoorbeeld de opname van ijzer van fosfaat, chloride, sulfaat, nitraat,... Verder onderzoek is evenwel nodig om het effect daarvan te onderzoeken.”

Kortom: alternatieve verzachters? Die hebben duidelijk onontgonnen potentieel.

 

Door Koen Vandepopuliere

https://iiw.kuleuven.be/opleidingen/pg/researchvalorisation/researchgroups

“Bij fysische verzachtingsmethodes wordt niet onthard in de strikte betekenis van het woord.”

Boudewijn Meesschaert, prof. dr. ir. Katholieke Universiteit Leuven

Inzichten voor alternatieve verzachters

Project Minderchloride

Water ontharden gebeurt doorgaans met ionenwisselaars. Maar er zijn ook alternatieve verzachters, die werken met vortex of magneten. Zulke verzachters kunnen een bijdrage leveren tot minder kalkneerslag, minder biofilms en minder chloor in het afvalwater. Enkele nieuwe opties zijn onderzocht in het tweejarige project Minderchloride.

Waterontharding is een belangrijke toepassing. Het is noodzakelijk bij processen waar wordt verwarmd. Het vermijdt namelijk de vorming en precipitatie van ketelsteen. Nu gebeurt de ontharding van water doorgaans met ionenwisselaars. Maar er bestaan ook alternatieve waterverzachters. Er zijn er die werken met vortextechnologie, en andere die gebruik maken van interne of externe magneten. Em. prof. dr. ir. Boudewijn Meesschaert, Katholieke Universiteit Leuven: “Die fysische methoden ontharden niet in de strikte betekenis van het woord. Ze halen geen calcium en magnesium uit het water: de concentratie van beide is voor en na de behandeling exact hetzelfde. De behandeling initieert wel de vorming van embryonale kristallen in suspensie. Als je dat water blijft verwarmen, zijn het de kristallen in suspensie die voort aangroeien. Zo leiden ze tot minder ketelsteenvorming. Zonder die verzachting zouden de kristallen in situ op een verwarmd oppervlak ontstaan.”

Chloor, en meer

Het vermoeden was dat de alternatieve verzachtingsmethoden konden leiden tot besparingen in chemicaliën en energieverbruik, en tot minder waterverliezen. Ook zouden ze kunnen bijdragen tot minder chloride in het afvalwater. De vaakst gebruikte ontharders (ionenwisselaars) worden namelijk geregenereerd met pekelwater, dus water met natriumchloride, legt Meesschaert uit. Alternatieve verzachtingsmethoden hebben zo’n regeneratie niet nodig en zouden dus de concentratie chloriden in het afvalwater doen dalen. Dat is nuttig, want de wettelijke bepalingen rond de toegelaten hoeveelheden chloride in afvalwater worden strenger. Minder chloor in water vergroot daardoor onder meer de kans dat bedrijven (denk aan groente- of aardappelverwerkers) het water zullen kunnen gebruiken om velden te irrigeren. VeGeBe, de Federatie van de Belgische groenteverwerking en de handel in industriegroenten, en Belgapom, de beroepsvereniging voor de Belgische aardappelhandel en –verwerking, hadden dan ook bijzondere interesse in de mogelijkheden van de alternatieve verzachters. Ze speelden een rol bij een project dat ze onderzocht. Het heette ‘Vermindering van Chloride in afvalwater door alternatieve ontharding van proceswater – MinderChlorideProces’, en duurde van november 2014 tot eind 2016. Het begon met enkele testen in het labo. Later zijn enkele piloten opgesteld. Er is ook een fullscale test gebeurd.

Ionenwisselaars

Een eerste luik van het onderzoek was het plaatsen van een fysische verzachter vóór een chemische ontharder. Meesschaert: “Voor de chemische ontharding plaatsten we een fysische verzachter. Tussen die verzachter en de chemische ontharder plaatsten we een kaarsfilter, die de embryonale kristallen zou weerhouden.”

Alexander Lamon, hoofdonderzoeker in het project: “Zo wordt elk kristal dat je vormt, en van voldoende omvang is, gevangen in de kaarsfilter. Het komt dan niet terecht in de ionenwisselaar, en het duurt langer voor een volgende regeneratie nodig wordt. We ontdekten dat, bij een filter met poriegrootte van één micrometer, er met sommige fysische verzachters na drie behandelingen tot 10% meer water kan worden onthard vóór de chemische ontharder moet worden geregenereerd. Dat leidt tot minder zoutverbruik.”

Mooi in dat verband is ook dat je geen grote wijzigingen in het systeem hoeft door te voeren, voegt hij eraan toe. “De ionenwisselaar kan gewoon blijven staan. Een fysische waterverzachter met externe magneet, bijvoorbeeld, kan je gewoon op een bestaande leiding monteren. En een kaarsfilter plaatsen kan door gewoon een stukje leiding weg te nemen. Eventueel voorzie je dat dan nog met een terugspoeling om de afgefiltreerde kristallen te verwijderen. Een kaarsfilter kan ook gemakkelijk manueel verwijderd worden”

Blancheren

Tweede luik in het project was het blancheren. Bij blancheren van voedingsmiddelen wordt onthard water gebruikt, om geen kalkneerslag in de blancheur te hebben. In zo’n neerslag voelen bacteriën zich thuis, en bacteriën zijn alleszins niet gewenst in een voedingsbedrijf. Voor het onderzoek is een pilootinstallatie geplaatst bij het groenteverwerkende bedrijf Ardo. Meesschaert: “We gingen na of op het verwarmd oppervlak meer of minder ketelsteen wordt gevormd, afhankelijk van welke alternatieve verzachter we erin plaatsen.”

Lamon: “De resultaten waren niet zo goed. Er was een iets kleinere afzetting van calciumcarbonaat, maar het loste het probleem niet op. Dan is er nog het magnesiumcarbonaat in de ketelsteen. Bij een van de onderzochte behandelingen was dat met 84% verminderd. Maar kalksteen bestaat voor slechts 5 à 10% uit magnesiumcarbonaat, zodat de techniek voor deze toepassing niet gerechtvaardigd bleek.”

Als stadswater verwarmd werd en getest in de pilootopstelling, voegt hij eraan toe, was er bij 85 °C na twaalf dagen runtime een neerslag van meer dan 1 kilogram: “Leidingwater is al hard van zichzelf. Als het zover wordt verwarmd, is de neerslag enorm. En 10% minder, dat is dan nog 900 gram, wat voor de bedrijven niet voldoende is om het toe te passen. In het algemeen kunnen we besluiten dat fysische ontharding de problemen van kalkaanslag bij een industrieel blancheerproces niet kan oplossen. De reden is dat het gaat over vrij extreme omstandigheden: de contacttemperatuur is 85 °C, wat een enorme kalksteenvorming oplevert.”

Meesschaert: “De vaststelling was wel heel interessant voor verder onderzoek over de specifieke rol die magnesium speelt in het kristallisatieproces van calciumcarbonaat.”

Piloot verdampingscondensors

In een derde luik zijn verdampingscondensors onderzocht. Meesschaert: “Bij een condensor voegen ze aan het koelwater ‘chemie’ toe om aanslag op de zinken buizen te verminderen. Het gaat over complexerende stoffen die aan het water worden toegevoegd, zodat het calciumcarbonaat en magnesiumcarbonaat niet afzetten op de buizen. Ook biociden voegen ze toe, opdat zich geen biofilms op de buizen ontwikkelen.”

De impact van een alternatieve verzachter voor zo’n toepassing is onderzocht met een pilootinstallatie bij diepvriesgroentebedrijf Dujardin. Daar is het recirculerend water van een verdampingscondensor, meer bepaald een ammoniakcondensor, die gevoed wordt met niet onthard water, met alternatieve verzachters behandeld. Diverse parameters zijn er opgevolgd, zoals neerslagvorming op de koelbuizen en opgeloste en gesuspendeerde anorganische koolstof.

Lamon: “Er werd 20% minder calcium, dus kalksteen, afgezet op die pijpenbundels, als dat water behandeld werd vóór het in onze piloot gesproeid werd over de pijpenbundels.”

Meesschaert: “Dat positieve resultaat is in belangrijke mate te wijten aan de temperatuur; hier ging het niet over 95 °C, maar over slechts 55 °C. We besloten dat de alternatieve verzachtingstechnieken beter in staat zijn een oplossing te bieden bij lagere temperaturen dan bij hogere. We schatten dat ze interessant zijn voor toepassingen met temperatuur onder de 70 °C.”

Bestaande verdampingscondensor

Een ander bedrijf gaf de onderzoekers toestemming om de toepassing te testen op een bestaande condensor. Eén van de buizen is toen op voorhand schoongemaakt, en alle andere niet.

Meesschaert: “Op het moment dat we die proef begonnen, is gestopt met de ‘chemie’ – dus, de complexanten en biociden werden niet meer toegevoegd. Enkel de alternatieve verzachter is ertussen gezet: de vortex, in combinatie met een Uv C-lamp. Dat heeft één maand gedraaid. In die maand konden we vaststellen dat er, op de buis die we proper maakten, geen neerslag is gekomen. En we zagen dat van de buizen die niet proper zijn gemaakt, de biofilm is verdwenen, net als alle andere aanslag. Dus na één maand draaien is alle neerslag en biofilm verdwenen, zonder toevoeging van chemicaliën, met enkel en alleen de alternatieve verzachting. De Uv C droeg uiteraard ook bij om de biofilm tegen te gaan. Dat was een mooi resultaat. Intussen zijn enkele bedrijven onderhandelingen gestart met de leverancier om de oplossing in de praktijk te brengen.”

Lamon: “Het bedrijf dat ons toestemming gaf de toepassing te testen op een bestaande condensor, heeft ons in staat gesteld te bekijken wat de resultaten zouden zijn in een worstcasescenario: als die condensor het hele jaar door draait, 24/7, en er continu water verdampt. Een verdampingscondensor draait normaal niet het hele jaar door, en de volumes nemen af als het buiten kouder is.”

Planten

Ten vierde is gekeken of alternatieve verzachters een invloed hebben op de vitaliteit van planten. Meesschaert: “We onderzochten sla, tuinkers, peterselie, stevia, aardbei en drie soorten munt. De theorie erachter is vrij simpel: de ionen in oplossing zouden na de behandeling met de alternatieve verzachters beter opgenomen worden in planten, onder andere omdat de hydratatie ervan verandert. De sporenelementen krijgen dan een grotere biobeschikbaarheid voor planten.”

Lamon: “We hebben diverse experimenten opgezet, waarin het water dat al dan niet behandeld werd door een van de systemen, gebruikt werd als voedingswater voor de planten. We volgden diverse parameters van de planten op, zoals natgewicht, drooggewicht, wortelvorming, stengelvertakkingen, asgewicht,... Het bleek dat er wel degelijk een invloed was, maar dat die bijzonder plantspecifiek was. Voor munt werd een duidelijk positief effect waargenomen op de groei. We zagen plantspecifieke verschillen op gebied van bijvoorbeeld de opname van ijzer van fosfaat, chloride, sulfaat, nitraat,... Verder onderzoek is evenwel nodig om het effect daarvan te onderzoeken.”

Kortom: alternatieve verzachters? Die hebben duidelijk onontgonnen potentieel.

Door Koen Vandepopuliere

https://iiw.kuleuven.be/opleidingen/pg/researchvalorisation/researchgroups

“Bij fysische verzachtingsmethodes wordt niet onthard in de strikte betekenis van het woord.”

Boudewijn Meesschaert, prof. dr. ir. Katholieke Universiteit Leuven