Waterville: groene hightech op DreamVille
Waterville: groene hightech op DreamVille
Best gebruiken mensen niet meer water dan nodig. Een bijzonder project, WaterVille, tracht dat voor mekaar te krijgen via meten, herdimensioneren en gedragsbeïnvloeding. Dat gebeurt op een bijzondere locatie: DreamVille, waar jaarlijks tienduizenden Tomorrowland-festivalgangers verblijven. Het project streeft een waterbesparing na van minstens 20 % , en wil een inspirerend voorbeeld zijn voor de bezoekers, organisatoren van events en de publieke watersector.
In juli 2017 vond opnieuw een editie van muziekfestival Tomorrowland plaats. Over twee weekends heen trokken 400.000 mensen toen naar provinciaal domein De Schorre in Boom. Veel van hen overnachtten op de tijdelijke verblijfplaats DreamVille: het ging over zo’n 38.000 bezoekers per weekend. Dat is ongeveer de helft van het aantal inwoners van Hasselt, dat 77.000 inwoners telt. En inderdaad, Dreamville lijkt op een tijdelijke stad, ook wat water betreft. Ze heeft 750 binnen- en buitendouches en evenveel toiletten. Diverse types waskranen bieden verfrissing met drinkwater. Kleren wassen kan in een wassalon. Om dat watergebeuren in goede banen te leiden, zijn er 13 kilometer aan leidingen en een flink aantal bufferzakken en pompen. Het mag dan ook niet verbazen dat Dreamville dienst kan doen als ‘living lab’. Dat gebeurde in project WaterVille, dat begon in juni 2016 en duurt tot augustus 2018. Wim Schiettecatte, onderzoeker watertechnologie en lid van het VITO Water Management & Technology-team, legt uit dat er zeven projectpartners zijn. VITO is de onderzoekspartner; bedrijfspartners zijn WEAREONE.world, Hydroko, Forwrd, Pidpa, MTD en van Overbeek.
Vooraf
VITO-onderzoekers gingen al in 2015, vóór Waterville dus, van start met een dagelijkse uitlezing van enkele lokale debietmeters op DreamVille. Het was een goede voorbereiding voor de zomer van 2016, toen het project voor het eerst neerstreek in Boom en het waterverbruik op veel meer plaatsen werd gemeten. Toen waren er elke tien minuten nieuwe metingen beschikbaar, via het Sigfox-datanetwerk.
Meten en herdimensioneren
“Op basis van de gegevens van de slimme meters van 2016 heeft het consortium in 2017 enkele eerste aanpassingen doorgevoerd”, legt Schiettecatte uit. “Zo hebben we de bufferzakken voor de drinkwatertoevoer kleiner gedimensioneerd. Die waren iets te groot, want bij gebrek aan kennis van de gebruikersprofielen speelde men op veilig. Dit jaar werkten we met kleinere bufferzakken. We gaan nu verder evalueren op basis van de nieuwe gegevens van 2017 of dit in de toekomst nog scherper kan.”
Op DreamVille zijn in 2017 grote aantallen meters geplaatst, van allerlei slag: “In de bufferzakken, bijvoorbeeld, plaatsten we niet alleen debietmeters, maar ook niveaumeters en temperatuursensoren. Op andere plaatsen waren er dan weer drukmeters om eventuele zware terugval van de druk op te sporen. In 2018 komen er misschien ook meters die de waterkwaliteit weergeven. Zo vindt een hele monitoring plaats om een goed begrip te krijgen van wat in het waternetwerk omgaat. ICT-partner Forwrd heeft een cloudgebaseerd softwareplatform met dashboard ontwikkeld: we kunnen er alle sensoren opvolgen en beheren. De ambitie voor 2018 ligt hoger. We denken bijvoorbeeld aan het genereren van alarmen bij lage niveaus en drukken in buffers en leidingen. Of neem de spoelcyclus. Het festival telt twee weekends; daartussen zijn er dus enkele dagen met waterstilstand, waarbij micro-organismen groeien. Om dat te vermijden, wordt momenteel nog handmatig gespoeld. Mensen spelen makkelijk op veilig, en spoelen daarom vaak te veel. We overwegen dat spoelen te automatiseren. Dan kan je dat bijvoorbeeld automatisch doen wanneer de temperatuur dreigt op te lopen, zodat niet méér wordt gespoeld dan nodig.”
Gedragsbeïnvloeding
Dankzij een optimaal ontwerp van het waternetwerk kan een immens aantal liter water worden bespaard. Schiettecatte: “Maar eenmaal het netwerk zo klein mogelijk gedimensioneerd is, bots je op limieten. Vanaf dan is vooral winst te halen uit het beïnvloeden van menselijk gedrag.”
Wat dat betreft, kunnen slimme meters mooie diensten bewijzen: ze creëren extra mogelijkheden om met de gebruikers te communiceren en hun gedrag te beïnvloeden. Daar is in 2017 sterk op ingezet. Meer daarover weet Lori Maes. Ze is research & innovation coordinator bij Love Tomorrow. Dat is een duurzaamheidsplatform dat ontstond in de schoot van Tomorrowland; het omvat de waarden Responsibility, Nature, Innovation, Health en Respect. “Verrassend is het niet, maar de meetresultaten toonden het wel duidelijk aan: de douches zijn de grootste waterverbruiker als het op faciliteiten aankomt. En ze lenen zich ook goed tot communicatie over waterverbruik”, begint ze. “We hebben daarom gefocust op de douches om te ontdekken hoe we de communicatie kunnen opzetten, en hoe we hiermee het met water gerelateerde gedrag kunnen beïnvloeden. We deden dat tijdens deze editie nog op kleine schaal: twintig van de douches op DreamVille werden vervangen door prototypes. Daarmee onderzochten we verschillende strategieën om watergebruik bij het douchen te beïnvloeden. Ten eerste informeerden we over het eigen waterverbruik en boden we een benchmark: wat is het eigen waterverbruik ten opzichte van het gemiddelde waterverbruik in de douchezone? Ten tweede testten we nudging, waarbij mensen op een subtiele manier worden gestimuleerd om zich op een bepaalde wijze te gedragen. Bijvoorbeeld door gebruik van gestuurde ledverlichting of het kort onderbreken van de waterstraal. Een derde strategie was ‘gamification’. Zo was er een animatie die verandert naarmate iemand langer doucht: een vis die tijdens de duurtijd van het douchen steeds minder zwemwater heeft, en zo langzaam op het droge komt. Een vierde mogelijke strategie is regelzetting, bijvoorbeeld de douchetijd limiteren. Dat kan door iemand maximaal vijf minuten douchetijd geven, waarna de waterstroom stopt en opnieuw douchen pas kan na een bepaalde wachttijd. We hebben al deze strategieën individueel of gecombineerd gebruikt in diverse scenario’s. De scenario’s werden gevarieerd over de 20 testdouches en over de verschillende dagen, om zo andere beïnvloedende factoren uit te sluiten.”
Data onder de loep
Intussen zijn tal van data die daaruit zijn voortgekomen, bestudeerd. Er zijn echter problemen opgedoken om tot een grondige analyse te komen. Maes: “Tijdens het experiment zijn we tot de vaststelling gekomen dat er met een aantal factoren onvoldoende rekening is gehouden in de proefopzet. Denk bijvoorbeeld aan het poetsteam dat gebruik maakt van douchewater en ook de deur frequent opent en sluit. Aangezien het openen en sluiten van de deur als een indicator van een douchebeurt was bedacht, zorgt dit voor een aanzienlijke storing in de data.”
Bij een vervolgexperiment zal het er dan ook op aankomen om fouten zoals deze uit het systeem te halen, zodat een betrouwbare analyse kan gebeuren: “Waar de data wel op lijken te wijzen, is dat het activeren van de douche voor telkens 30 seconden zorgt voor minder waterverbruik in vergelijking met een activatiesysteem waarbij de persoon het water zelf dient te pauzeren. Bijkomende interventies, bovenop een sensibiliserende boodschap, lijken een eerder bescheiden positief effect te hebben op het waterverbruik. Maar verder onderzoek met zuivere data is nodig om hier met zekerheid uitspraken over te doen.”
Bovendien zijn de inzichten verworven op DreamVille inspirerend, maar niet altijd direct te vertalen naar andere situaties. Neem bijvoorbeeld het opzet van de douches. De festivalbezoekers zien die daar voor het eerst; fascinatie voor dit nieuwe type van douche lijkt dan bij sommige gebruikers te leiden tot experimenteergedrag. Bijvoorbeeld tonen de douchedata dat bezoekers de deur, waarvan de beweging werd gemonitord met een sensor, verscheidene keren openen en sluiten. Ook zijn er mogelijks bezoekers die bij de animatie met de vis willen weten wat er verder tijdens de douchebeurt zal gebeuren en daarom net langer douchen. In een thuissituatie of een andere situatie waarin men regelmatig doucht, zal die fascinatie na verloop van tijd verminderen, waardoor dergelijke fenomenen zullen verminderen.
Schiettecatte: “Intussen is op technisch vlak heel veel mogelijk om water te besparen, maar psychosociale invloeden worden nog onderschat. Het maakt nochtans een groot verschil als iemand twee minuten, ofwel vijftien minuten doucht, niet enkel op gebied van aantal liters water, maar ook wat betreft energie om het water te verwarmen. Dit project draagt bij tot inzichten daaromtrent.”
Contacten
Het totale waterverbruik op DreamVille dook in 2016 naar zesduizend kubieke meter. Dus was op dat moment de initiële doelstelling van het project om tegen 2018 minstens twintig procent water te besparen, eigenlijk al gehaald. Het was dus uitkijken hoe de ambitie verder omhoog kon. Uiteindelijk bleek dit jaar ongeveer vijfduizend kuub water per weekend verbruikt te zijn. De verklaring voor dat lager verbruik is te vinden in een nog scherpere controle op de spoelcycli van het waternetwerk, vóór het festival, en aan de maatregelen die zijn genomen tijdens de festivalweekends zelf.
Wat het project concreet zal veranderen, eenmaal het is afgerond, valt af te wachten. Schiettecatte: “Om de stap te zetten van twintig prototypes naar een commerciële productielijn, moet het verhaal verder geschreven worden, met onder meer een goed businessplan. Het punt is wel dat drinkwater nog steeds goedkoop is. Als je louter rekent wat de baten zijn in functie van waterbesparing, en hoeveel zo’n douches kosten, is het niet snel winstgevend. Het zal dus kwestie zijn te kijken of andere festivals of evenementen geïnteresseerd zijn om het product in te zetten, zodat het kan worden afgeschreven over meerdere jaren en meerdere evenementen. Daarbij mag verder worden gekeken dan de financiële besparingen op gebied van water- en energieverbruik, want deze innovatieve douches zorgen ook voor een ander soort beleving: sfeerverlichting, animatie, informatieverstrekking, … Momenteel beperkt de gegeven informatie zich tot het douchen zelf, maar het geïntegreerde scherm biedt uiteraard een waaier aan mogelijkheden.”
Maes: “Over de herdimensionering van het waternetwerk zijn er grote stappen gezet tussen 2016 en 2017. Op basis van de resultaten van 2017 zullen bijkomende verbeteringen worden doorgevoerd naar volgende edities toe. MTD en van Overbeek – dat zijn experten in het opzetten van tijdelijke waternetwerken en leveranciers bij veel events – zullen deze kennis ook bij andere festivals en events binnenbrengen. Tegelijk kunnen festivalorganisatoren via onze ervaringen leren welke voordelen een onderbouwde dimensionering van het waternetwerk oplevert. Daarnaast biedt de kennis die we zullen vergaren uit de gedragsstudie heel wat relevante inzichten, aanvullend op reeds bestaande wetenschappelijke literatuur. Deze zullen bruikbaar zijn in andere publieke settings en vertaalbaar zijn naar de thuiscontext.”
“We hebben ook contacten met drinkwatermaatschappijen”, voegt Schiettecatte eraan toe. “Zij zijn eveneens bezig met slimme meters. Een verdere uitwisseling van ideeën met hen is mogelijk. Zo zou het een en ander vertaalbaar kunnen zijn naar een stedelijke context.”
In 2018 gaat het project Waterville zijn laatste jaar in. Dan moeten de inzichten, verworven over de drie jaren, samen leiden tot een maximale waterbesparing op DreamVille. Mogelijk volgt daarna een vervolgproject. De toekomst zal het uitwijzen.
Door Koen Vandepopuliere
“Intussen is op technisch vlak heel veel mogelijk om water te besparen, maar psychosociale invloeden worden nog onderschat.”
“Het punt is wel dat drinkwater nog steeds goedkoop is.”
“We hebben gefocust op de douches om te ontdekken hoe we de communicatie kunnen opzetten, en hoe we hiermee het met water gerelateerde gedrag kunnen beïnvloeden.”



