23/06/2017

Wilgen en membranen – een mooie combinatie?

Op de site van IWVA te Koksijde wordt gebruik gemaakt van ultrafiltratie en omgekeerde osmose. Dat levert afvalwaterstromen op: spoelwater en concentraat. Dat wordt geloosd in het kanaal. Om de vuilvracht ervan te verminderen, heeft IWVA testen uitgevoerd met wilgen, op de concentraatstroom. Dat in het kader van het Europese project DEMOWARE. In december 2016 zijn de testen afgerond. De hoeveelheid stikstof en fosfor dalen met de wilgen dermate, dat een uitrol op volle schaal wordt overwogen. Nog in het kader van DEMOWARE ging de vzw Water Reuse Europe van start.

IWVA is de Intercommunale Waterleidingsmaatschappij van Veurne – Ambacht. Op haar site Torreele, in Koksijde, maakt ze sinds 2002 voor een deel gebruik van effluent van een afvalwaterzuivering in de buurt. Dat effluent wordt eerst gezuiverd via membraantechnieken: ultrafiltratie (UF) en omgekeerde osmose (RO). Daarna gaat het water naar de duinen van drinkwaterwinningsgebied St. André te Koksijde. Daar infiltreert het. Na gemiddeld 55 dagen wordt het terug opgepompt, met een extra hoeveelheid grondwater. Dan volgt nog beluchting en zandfiltratie, waarna het water voldoet aan de drinkwaterkwaliteit.

Vandaag worden het spoelwater van de UF en het (brakke) concentraat van de RO geloosd in het kanaal. Dit draagt bij aan eutrofiëring van het water en kost IWVA een aardige duit aan lozingsheffingen. Daarom begon IWVA te experimenteren of wilgen geschikt zijn om de vuilvracht te doen afnemen. Het experiment met de wilgen begon in 2007.

Het onderzoek werd deel van het Europese DEMOWARE-project dat begon in januari 2014 en duurde tot december 2016. Dat project wou de voordelen van waterhergebruik als oplossing voor waterschaarste aantonen.

Geschikte wilgen

Emmanuel Van Houtte is verantwoordelijk voor Torreele. “We plaatsten stekken van wilgen in een zandbak van 70 cm diep”, begint hij. “De stekken begonnen dan te groeien en ontwikkelden een wortelstelsel. We wilden testen of we met de wilgen het concentraat van de omgekeerde osmose konden behandelen. De stroom spoelwater van de UF kunnen we met een zandfilter voor een groot deel hergebruiken, en werd daarom buiten de proef gehouden.”

Maar waarom eigenlijk wilgen? “We kozen voor wilgen omdat ze snel groeien, vrij zoutresistent zijn en tegen natte omstandigheden kunnen”, klinkt het. “Dat is nodig, want ze staan continu in het water. Ook zijn wilgen inheemse planten, wat ecologisch gunstig is. Al denk ik dat ook andere soorten snelgroeiende planten een optie kunnen zijn.”

IWVA begon met tien soorten wilgen. Emmanuel Van Houtte: “Op het eind van het project hebben we er twee overgehouden die voldoende zoutresistent zijn, na oogsten vlot opnieuw ontspruiten en voldoende biomassa produceren. Ze groeien zo goed dat we ze om de twee jaar kunnen oogsten. De geoogste biomassa is allicht bruikbaar in de agrarische sector, bijvoorbeeld om serres te verwarmen.”

Stikstof en fosfor

De resultaten waren positief, stelt hij, want de wilgen bleken de hoeveelheden stikstof en fosfor met 35% te verwijderen. Het grootste deel van de stikstof wordt verwijderd door bacteriën die actief zijn aan de wortels: ze zetten de stikstof om in stikstofgas. Een ander deel van de stikstof wordt opgenomen door de plant.

Dan is er nog de fosfor. Besef daarbij dat een deel van de zandkorrels waarop de wilgen groeiden, kwamen uit de zandfilter op de site. Het grondwater dat daarin is ontijzerd, coat die korrels met ijzer. Dat ijzer zorgt ervoor dat fosfor neerslaat op de zandkorrels. Een kleiner deel van de fosfor wordt opgenomen in de planten.

Emmanuel Van Houtte: “De stikstofverwijdering neemt jaar na jaar toe, samen met de uitbreiding van het wortelstelsel. En ze gaat het hele jaar door. Ook in winter, zij het op een iets lager niveau. Het water is er namelijk altijd meer dan 5°C, zodat de bacteriën blijven werken. Dan is er nog de fosforwijdering. Die was het meest intens in het begin van het project en daalde vervolgens enigszins, maar bleef nadien op een min of meer stabiel niveau.”

LCA

In het kader van DEMOWARE is ook een levenscyclusanalyse, een LCA dus, uitgevoerd op het wilgensysteem. Zo’n LCA is een methode om de milieu-impact na te gaan van een product of dienst, rekening houdend met alle stadia in de totstandkoming ervan. De LCA is berekend op vier systemen. Eén, de constellatie van het wilgenproject. Twee, de constellatie te Torrreele zonder de inzet van wilgen. Drie, deze waarbij water uit het binnenland, namelijk Wallonië, wordt aangevoerd; dat is een systeem zonder waterhergebruik. En vier, een systeem waarbij zeewater wordt ontzilt voor drinkwaterproductie.

Uit de LCA-analyse bleek de oplossing met wilgen duidelijk het gunstigst voor het milieu. Op bijna alle factoren scoorde die het best, of zeer dicht in de buurt van het beste: energievraag, bijdrage aan de opwarming van de Aarde, eutrofiëring van zee en waterkanalen, verzuring en toxiciteit voor mens en milieu, en indirect watergebruik. Bovendien heeft behandeling met wilgen geen toegevoegde netto-energievraag, als de geoogste wilgen worden gebruikt om elektriciteit en warmte te produceren.

Opschaling

De volgende stap is een full scale-implementatie. Volgens de berekeningen die zijn verricht na het project, zal één hectare nodig zijn om het concentraat van de RO te behandelen. Op dit moment zoekt IWVA daarvoor naar een terrein in de buurt. Per jaar zouden die wilgen 20 ton droge stof aan biomassa opleveren.

Andere toepasingen

Ook elders zou zo’n systeem met wilgen diensten kunnen bewijzen. Emmanuel Van Houtte: “Veel bedrijvenzones moeten een groene buffer hebben. In die zone zouden wilgen kunnen worden geïntegreerd, die een deel van de zuivering op zich nemen. Een andere mogelijkheid kan vooral een optie zijn in landen met minder technische knowhow, zoals ontwikkelingslanden. Meer bepaald waar stikstof van het land afspoelt na bemesting ervan. Al is zoiets misschien ook bij ons een optie. Door een strook wilgen langs beken te planten kan de hoeveelheid stikstof die in het water belandt, verminderen.”

Water Reuse

Binnen Demoware is een Europese associatie opgericht die alles rond waterhergebruik wil verenigen. Emmanuel Van Houtte : “Dat heet Water Reuse Europe, kortweg WRE. We houden een eerste conferentie in oktober. Die zal in Brugge doorgaan. We brengen ook een bezoek aan Torreele, en aan de hergebruikinstallatie bij Pepsico in Veurne. Doel van WRE is ervaring uit te wisselen, en gesprekspartner te zijn voor alles rond waterhergebruik in Europa. Het kan interessant zijn voor zowel de publieke sector, de industrie als onderzoeksinstellingen.”

Door Koen Vandepopuliere

www.water-reuse.eu

“De resultaten waren positief: de wilgen bleken de hoeveelheden stikstof en fosfor met 35% te verwijderen.”

Wilgen en membranen – een mooie combinatie?

Op de site van IWVA te Koksijde wordt gebruik gemaakt van ultrafiltratie en omgekeerde osmose. Dat levert afvalwaterstromen op: spoelwater en concentraat. Dat wordt geloosd in het kanaal. Om de vuilvracht ervan te verminderen, heeft IWVA testen uitgevoerd met wilgen, op de concentraatstroom. Dat in het kader van het Europese project DEMOWARE. In december 2016 zijn de testen afgerond. De hoeveelheid stikstof en fosfor dalen met de wilgen dermate, dat een uitrol op volle schaal wordt overwogen. Nog in het kader van DEMOWARE ging de vzw Water Reuse Europe van start.

IWVA is de Intercommunale Waterleidingsmaatschappij van Veurne – Ambacht. Op haar site Torreele, in Koksijde, maakt ze sinds 2002 voor een deel gebruik van effluent van een afvalwaterzuivering in de buurt. Dat effluent wordt eerst gezuiverd via membraantechnieken: ultrafiltratie (UF) en omgekeerde osmose (RO). Daarna gaat het water naar de duinen van drinkwaterwinningsgebied St. André te Koksijde. Daar infiltreert het. Na gemiddeld 55 dagen wordt het terug opgepompt, met een extra hoeveelheid grondwater. Dan volgt nog beluchting en zandfiltratie, waarna het water voldoet aan de drinkwaterkwaliteit.

Vandaag worden het spoelwater van de UF en het (brakke) concentraat van de RO geloosd in het kanaal. Dit draagt bij aan eutrofiëring van het water en kost IWVA een aardige duit aan lozingsheffingen. Daarom begon IWVA te experimenteren of wilgen geschikt zijn om de vuilvracht te doen afnemen. Het experiment met de wilgen begon in 2007.

Het onderzoek werd deel van het Europese DEMOWARE-project dat begon in januari 2014 en duurde tot december 2016. Dat project wou de voordelen van waterhergebruik als oplossing voor waterschaarste aantonen.

Geschikte wilgen

Emmanuel Van Houtte is verantwoordelijk voor Torreele. “We plaatsten stekken van wilgen in een zandbak van 70 cm diep”, begint hij. “De stekken begonnen dan te groeien en ontwikkelden een wortelstelsel. We wilden testen of we met de wilgen het concentraat van de omgekeerde osmose konden behandelen. De stroom spoelwater van de UF kunnen we met een zandfilter voor een groot deel hergebruiken, en werd daarom buiten de proef gehouden.”

Maar waarom eigenlijk wilgen? “We kozen voor wilgen omdat ze snel groeien, vrij zoutresistent zijn en tegen natte omstandigheden kunnen”, klinkt het. “Dat is nodig, want ze staan continu in het water. Ook zijn wilgen inheemse planten, wat ecologisch gunstig is. Al denk ik dat ook andere soorten snelgroeiende planten een optie kunnen zijn.”

IWVA begon met tien soorten wilgen. Emmanuel Van Houtte: “Op het eind van het project hebben we er twee overgehouden die voldoende zoutresistent zijn, na oogsten vlot opnieuw ontspruiten en voldoende biomassa produceren. Ze groeien zo goed dat we ze om de twee jaar kunnen oogsten. De geoogste biomassa is allicht bruikbaar in de agrarische sector, bijvoorbeeld om serres te verwarmen.”

Stikstof en fosfor

De resultaten waren positief, stelt hij, want de wilgen bleken de hoeveelheden stikstof en fosfor met 35% te verwijderen. Het grootste deel van de stikstof wordt verwijderd door bacteriën die actief zijn aan de wortels: ze zetten de stikstof om in stikstofgas. Een ander deel van de stikstof wordt opgenomen door de plant.

Dan is er nog de fosfor. Besef daarbij dat een deel van de zandkorrels waarop de wilgen groeiden, kwamen uit de zandfilter op de site. Het grondwater dat daarin is ontijzerd, coat die korrels met ijzer. Dat ijzer zorgt ervoor dat fosfor neerslaat op de zandkorrels. Een kleiner deel van de fosfor wordt opgenomen in de planten.

Emmanuel Van Houtte: “De stikstofverwijdering neemt jaar na jaar toe, samen met de uitbreiding van het wortelstelsel. En ze gaat het hele jaar door. Ook in winter, zij het op een iets lager niveau. Het water is er namelijk altijd meer dan 5°C, zodat de bacteriën blijven werken. Dan is er nog de fosforwijdering. Die was het meest intens in het begin van het project en daalde vervolgens enigszins, maar bleef nadien op een min of meer stabiel niveau.”

LCA

In het kader van DEMOWARE is ook een levenscyclusanalyse, een LCA dus, uitgevoerd op het wilgensysteem. Zo’n LCA is een methode om de milieu-impact na te gaan van een product of dienst, rekening houdend met alle stadia in de totstandkoming ervan. De LCA is berekend op vier systemen. Eén, de constellatie van het wilgenproject. Twee, de constellatie te Torrreele zonder de inzet van wilgen. Drie, deze waarbij water uit het binnenland, namelijk Wallonië, wordt aangevoerd; dat is een systeem zonder waterhergebruik. En vier, een systeem waarbij zeewater wordt ontzilt voor drinkwaterproductie.

Uit de LCA-analyse bleek de oplossing met wilgen duidelijk het gunstigst voor het milieu. Op bijna alle factoren scoorde die het best, of zeer dicht in de buurt van het beste: energievraag, bijdrage aan de opwarming van de Aarde, eutrofiëring van zee en waterkanalen, verzuring en toxiciteit voor mens en milieu, en indirect watergebruik. Bovendien heeft behandeling met wilgen geen toegevoegde netto-energievraag, als de geoogste wilgen worden gebruikt om elektriciteit en warmte te produceren.

Opschaling

De volgende stap is een full scale-implementatie. Volgens de berekeningen die zijn verricht na het project, zal één hectare nodig zijn om het concentraat van de RO te behandelen. Op dit moment zoekt IWVA daarvoor naar een terrein in de buurt. Per jaar zouden die wilgen 20 ton droge stof aan biomassa opleveren.

Andere toepasingen

Ook elders zou zo’n systeem met wilgen diensten kunnen bewijzen. Emmanuel Van Houtte: “Veel bedrijvenzones moeten een groene buffer hebben. In die zone zouden wilgen kunnen worden geïntegreerd, die een deel van de zuivering op zich nemen. Een andere mogelijkheid kan vooral een optie zijn in landen met minder technische knowhow, zoals ontwikkelingslanden. Meer bepaald waar stikstof van het land afspoelt na bemesting ervan. Al is zoiets misschien ook bij ons een optie. Door een strook wilgen langs beken te planten kan de hoeveelheid stikstof die in het water belandt, verminderen.”

Water Reuse

Binnen Demoware is een Europese associatie opgericht die alles rond waterhergebruik wil verenigen. Emmanuel Van Houtte : “Dat heet Water Reuse Europe, kortweg WRE. We houden een eerste conferentie in oktober. Die zal in Brugge doorgaan. We brengen ook een bezoek aan Torreele, en aan de hergebruikinstallatie bij Pepsico in Veurne. Doel van WRE is ervaring uit te wisselen, en gesprekspartner te zijn voor alles rond waterhergebruik in Europa. Het kan interessant zijn voor zowel de publieke sector, de industrie als onderzoeksinstellingen.”

Door Koen Vandepopuliere

www.water-reuse.eu

“De resultaten waren positief: de wilgen bleken de hoeveelheden stikstof en fosfor met 35% te verwijderen.”